Vervangend rijverbod bij geldboete voor overtreding onwettig, oordeelt Hof van Cassatie

De correctionele rechtbank mocht voor een geldboete wegens het inslaan van een autoruit geen vervangend rijverbod van dertig dagen opleggen. Het Hof van Cassatie vernietigt die straf ambtshalve zonder verwijzing.

Car interior with shattered glass from a broken window

Foto: Zoshua Colah (opent in nieuw tabblad) op Unsplash (opent in nieuw tabblad)

Korte samenvatting

Het Hof van Cassatie heeft een vonnis van de Nederlandstalige correctionele rechtbank Brussel ambtshalve gedeeltelijk vernietigd omdat de rechter aan een geldboete voor een overtreding een vervangend rijverbod van dertig dagen had gekoppeld. Onder het voormalige artikel 40 van het oude Strafwetboek kon een niet-betaalde geldboete voor een overtreding enkel aanleiding geven tot een vervangende gevangenisstraf van hoogstens drie dagen. Omdat deze bepaling op 1 september 2026 werd opgeheven bij de invoering van het nieuwe Strafwetboek, vernietigt het Hof het vervangende rijverbod zonder verwijzing naar een ander rechtscollege.

Bron: Cass. 20 oktober 2026, nr. 26/CAS/0391. (opent in nieuw tabblad)

Mag een strafrechter aan een geldboete voor een overtreding een vervangend rijverbod koppelen wanneer de veroordeelde niet betaalt? Het Hof van Cassatie oordeelt dat het oude strafrecht enkel een vervangende gevangenisstraf toeliet en vernietigt de uitspraak van de correctionele rechtbank op dat punt ambtshalve.

Aanleiding voor de procedure was een veroordeling wegens het opzettelijk beschadigen van de achterruit van een Hyundai, gekwalificeerd als een overtreding onder artikel 559, 1°, van het oude Strafwetboek. De Nederlandstalige correctionele rechtbank Brussel legde in hoger beroep een geldboete op, gekoppeld aan een vervangend rijverbod van dertig dagen indien die boete niet tijdig zou worden betaald.

De veroordeelde tekende cassatieberoep aan en hekelde onder meer de samenstelling van de rechterlijke zetel en de bewijswaardering. Zo wees hij op de aanwezigheid van een gerechtelijk stagiair bij de uitspraak en betoogde hij dat de getuigenverklaringen over het incident tegenstrijdig waren. Het Hof van Cassatie verwierp al die bezwaren, omdat de rechters die de zaak in beraad namen het vonnis wettig hadden gewezen en het Hof niet bevoegd is om de feiten opnieuw te beoordelen.

Ambtshalve cassatie

Toch hield het bestreden vonnis niet integraal stand. Het Hof bracht ambtshalve een schending op van artikel 40, eerste lid, van het oude Strafwetboek. Die bepaling schreef dwingend voor dat een rechter bij een geldboete voor een overtreding uitsluitend een vervangende gevangenisstraf van maximaal drie dagen mocht bepalen. Een vervangend rijverbod kende de wet in die context niet.

Het Hof hoefde het dossier evenwel niet naar een andere rechtbank door te sturen. Sinds 1 september 2026 is artikel 40 oud Strafwetboek namelijk formeel opgeheven in het kader van de harmonisatiewetgeving voor het nieuwe Strafwetboek, waardoor de verplichting om een vervangende hechtenis te bepalen niet meer geldt. Het Hof van Cassatie vernietigde het vervangende rijverbod dan ook definitief zonder verwijzing.

Dit arrest herinnert strafrechtspractici eraan dat de rechter geen andere vervangende straffen mag opleggen dan die waarin de wetgever uitdrukkelijk voorziet. Daarnaast illustreert de beslissing de werking van de overgangswetgeving rond het nieuwe Strafwetboek: zodra een formeel strafvoorschrift bij de inwerkingtreding is weggevallen, kan het Hof van Cassatie de onwettige sanctie ambtshalve schrappen zonder dat een nieuwe feitenrechter zich er nog over moet buigen.

Dit artikel is gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie, op basis van het originele brondocument: Cass. 20 oktober 2026, nr. 26/CAS/0391. (opent in nieuw tabblad) Lees meer over hoe we bij Ex Ante werken met kunstmatige intelligentie.