Rechter mag schuld niet vaststellen bij bevoegdheidstoets, oordeelt Hof van Cassatie
Een correctionele rechter die zich na het overlijden van een slachtoffer onbevoegd verklaart voor moord, mag het dodelijk opzet niet als vaststaand beschouwen. Het Hof van Cassatie vernietigt die motivering.
Foto: Colin Lloyd (opent in nieuw tabblad) op Unsplash (opent in nieuw tabblad)
Korte samenvatting
Wanneer een strafrechter zijn bevoegdheid onderzoekt voorafgaand aan de grond van de zaak, mag hij zich niet uitspreken over de schuld van de vervolgde persoon. Dat brengt het Hof van Cassatie in herinnering in een arrest van 21 oktober 2026. In een zaak waarin een poging tot doodslag na het overlijden van het slachtoffer werd geherkwalificeerd tot moord, verklaarde het hof van beroep zich onbevoegd ten voordele van het hof van assisen. Door daarbij te motiveren dat het dodelijk opzet zonder enige twijfel vaststond, schond de rechter de onschuldpresumptie.
Bron: Cass. 21 oktober 2026, nr. P.26.0708.F. (opent in nieuw tabblad)
Mag een strafrechter die oordeelt dat feiten tot het hof van assisen behoren, alvast vaststellen dat het opzet vaststaat? Het Hof van Cassatie oordeelt van niet en benadrukt dat een rechter bij een bevoegdheidstoets het vermoeden van onschuld niet mag schenden. Die grens werd overschreden toen een Brusselse feitenrechter motiveerde dat het dodelijk oogmerk bij een schietpartij buiten elke twijfel bewezen was.
De zaak vloeit voort uit feiten van 26 februari 2021. De raadkamer verwees de verdachte in januari 2023 voor poging tot doodslag en verboden wapendracht naar de correctionele rechtbank, met aanneming van verzachtende omstandigheden. Na het overlijden van het slachtoffer herkwalificeerde de correctionele rechtbank de feiten evenwel tot moord, waarna ook het hof van beroep te Brussel zich onbevoegd verklaarde ten gunste van het hof van assisen.
Onschuldpresumptie geschonden
Bij die bevoegdheidsbeoordeling overwoog het hof van beroep dat het dodelijk oogmerk in hoofde van de beklaagde "zonder de minste twijfel vaststaat". De procureur-generaal bij het Hof van Cassatie vorderde daarop de cassatie in het belang van de wet wegens miskenning van het vermoeden van onschuld, zoals gewaarborgd door artikel 6.2 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).
Het Hof van Cassatie treedt die redenering bij. Een rechter die voorafgaand aan het onderzoek ten gronde enkel uitspraak doet over zijn bevoegdheid, mag zijn overtuiging over de schuld of het moreel bestanddeel van het misdrijf geenszins bevestigen. Het Hof vernietigt de gewraakte overweging dan ook in het belang van de wet. Omdat er door de tegenstrijdige uitspraken tevens sprake was van een bevoegdheidsconflict dat de rechtsbedeling blokkeerde, regelde het Hof het rechtsgebied en verwees het de zaak naar de kamer van inbeschuldigingstelling.
Strafrechters moeten uiterst waakzaam blijven over hun bewoordingen wanneer zij een preliminaire bevoegdheidstoets of herkwalificatie uitvoeren. Zelfs wanneer een dossier wegens de zwaarte van de feiten wordt doorverwezen naar het hof van assisen, mag de motivering nooit vooruitlopen op het uiteindelijke schuldvraagstuk.
Dit artikel is gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie, op basis van het originele brondocument: Cass. 21 oktober 2026, nr. P.26.0708.F. (opent in nieuw tabblad) Lees meer over hoe we bij Ex Ante werken met kunstmatige intelligentie.