Raad van State legt beklagrecht van gedetineerden voor aan Grondwettelijk Hof
Een gedetineerde in de gevangenis van Hasselt mocht tijdens een 24-uurstaking niet wandelen in de buitenlucht. De Raad van State wil weten of hij daartegen via de klachtencommissie kan opkomen.
Foto: Moheen Reeyad (opent in nieuw tabblad) op Unsplash (opent in nieuw tabblad)
Korte samenvatting
De Raad van State heeft een prejudiciële vraag gesteld aan het Grondwettelijk Hof over de reikwijdte van het beklagrecht van gedetineerden. De zaak draait om een gedetineerde in de gevangenis van Hasselt die tijdens een 24-uurstaking op 27 januari 2025 geen wandeling in open lucht kreeg. Waar de gevangenisdirectie volhoudt dat het beklagrecht enkel openstaat tegen individuele beslissingen en niet tegen algemene maatregelen voor alle gedetineerden, wil de bestuursrechter weten of die beperking het grondwettelijke gelijkheidsbeginsel schendt.
Bron: RvS 9 oktober 2026, nr. 267.981. (opent in nieuw tabblad)
Mogen gedetineerden via het penitentiair beklagrecht opkomen tegen algemene regimebeperkingen die tijdens een personeelsstaking voor de hele gevangenis gelden? Die vraag rijst nadat een gedetineerde in Hasselt op 27 januari 2025 zijn dagelijkse wandeling in de buitenlucht werd ontzegd. De Raad van State legt de kwestie nu voor aan het Grondwettelijk Hof.
Tijdens een aangekondigde 24-uurstaking van het penitentiair beambtenpersoneel op 27 januari 2025 bleven de gedetineerden in de gevangenis van Hasselt de hele dag op cel. Hoewel de personeelsbezetting volstond om de minimale dienstverlening te garanderen, kreeg een gedetineerde die dag niet de gelegenheid om zijn wettelijke wandeling van minstens één uur in de buitenlucht te maken.
De betrokkene diende daarop een klacht in bij de klachtencommissie van de gevangenis. Die verklaarde de klacht over de geschrapte wandeling gegrond, waarna de beroepscommissie van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen die beslissing bevestigde. Volgens de beroepscommissie vormde het uitblijven van de wandeling een aanvechtbaar verzuim van de directie.
Algemene maatregel versus individuele beslissing
De gevangenisdirecteur stapte tegen die uitspraak naar de Raad van State (RvS). Volgens de directie beperkt artikel 148 van de basiswet van 12 januari 2005 het beklagrecht strikt tot beslissingen die specifiek en individueel ten aanzien van één gedetineerde zijn genomen. Een algemene organisatorische maatregel die geldt voor de hele gevangenispopulatie, zou volgens eerdere rechtspraak van de RvS buiten het beklagrecht vallen.
De RvS stelt vast dat het Grondwettelijk Hof (GwH) recent al oordeelde dat ook de wijze van uitvoering van directiebeslissingen onder het beklagrecht moet vallen om discriminatie te voorkomen. De hoogste bestuursrechter vraagt zich nu af of diezelfde gelijkheidslogica niet vereist dat gedetineerden ook kunnen klagen over algemene maatregelen die rechtstreeks ingrijpen op hun persoonlijke detentieomstandigheden.
Zolang het GwH zich niet heeft uitgesproken over de prejudiciële vraag, blijft de reikwijdte van het beklagrecht bij algemene gevangenismaatregelen onzeker. Een bevestigend antwoord kan ertoe leiden dat klachtencommissies voortaan ook structurele regimebeperkingen en collectieve uitval van basisrechten tijdens stakingen inhoudelijk moeten beoordelen.
Dit artikel is gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie, op basis van het originele brondocument: RvS 9 oktober 2026, nr. 267.981. (opent in nieuw tabblad) Lees meer over hoe we bij Ex Ante werken met kunstmatige intelligentie.